Wilczy Szaniec w Gierłoży - Kwatera ...

Mazury - Ciekawe miejsca

Kwatera Dowództwa Niemieckich Sił Zbrojnych "Wolfschanze" znana jednak w literaturze jako Kwatera Główna Hitlera jest najbardziej znanym zespołem fortyfikacji na terenie byłych Prus Wschodnich i jednym z bardziej znanych miejsc ...

 

 
 
Kwatera Dowództwa Niemieckich Sił Zbrojnych "Wolfschanze" znana jednak w literaturze jako Kwatera Główna Hitlera jest najbardziej znanym zespołem fortyfikacji na terenie byłych Prus Wschodnich i jednym z bardziej znanych miejsc w Europie. Teren kwatery "Wolfschanze" udostępniono do zwiedzania już w 1959 roku i do dnia dzisiejszego na temat tej kwatery napisano setki prac i przewodników w różnych językach. Jednak tematem tych prac z reguły nie była architektura obronna ani rozwiązania techniczne zastosowane przy budowie tego kompleksu, lecz fakt dokonania w tym miejscu zamach na życie A. Hitlera w dniu 20.07.1944. Dla wielu turystów odwiedzających Mazury-była kwatera Hitlera jest miejscem do którego należy pojechać, choć w rzeczywistości jest jednym wielkim rumowiskiem betonu i stali, wkomponowanym w otoczenie lasu. Przypomina to raczej krajobraz po trzęsieniu Ziemi niż dawną kwaterę Hitlera. Zwiedzanie kwatery zaczynamy od parkingu, z miejsca gdzie ustawione się plansze poglądowe z planem kwatery i schematem rozlokowania niemieckich stanowisk dowodzenia na Mazurach w okresie II wojny światowej. Główna trasa zwiedzania oznakowana jest czerwonymi strzałkami na białym tle, pozostałe trasy kolorem niebieskim i żółtym. Teren jest obecnie obszarem bezpiecznym dla osób zwiedzających, jednak przy wchodzeniu do wnętrz budowli należy zachować ostrożność. Tuż obok tablic znajduje się ruina schronu-przepompownia wody. Ujęcie wody znajdowało się ok. 1 kilometra na zachód od kwatery, nad brzegiem jeziora Mój.
 

 


Kierujemy się obok ruin schronu przewidzianego jako schron przeciwlotniczy dla żołnierzy Batalionu Ochrony Hitlera (SS Begleitkommando) utwardzoną nawierzchnią w prawo, w kierunku schronu lekkiego nr 1.
 

 
1. Gwardia Przyboczna Hitlera (obecnie hotel i restauracja)
Ten jeden z nielicznych zachowanych i niezniszczonych obiektów na terenie kwatery został wybudowany i oddany do użytku latem 1944 roku, a przewidziany był jako mieszkania oficerów i funkcjonariuszy Batalionu Przybocznego Hitlera (SS Begleitkommando). W części parterowej znajdowały się niegdyś garaże, a cały obiekt malowany był na kolor maskujący- szary (na początku lat 60- tych cały obiekt przebudowano, garaże zaadaptowano na pomieszczenia restauracji, a pomieszczenia mieszkalne na hotel).
Idziemy utwardzoną nawierzchnią za znakami szlaku turystycznego w kierunku kolejnego schronu lekkiego nr 2.
 
    
 
2. RSD- Służba Bezpieczeństwa Rzeszy
Podobnie jak schron nr 1 był to obiekt lekki, przewidziany jako koszary do stałego pobytu żołnierzy i oficerów Służby Bezpieczeństwa Rzeszy (RSD- Reichsicherheitsdienst). Do zadań RSD należała osobista ochrona wodza w czasie spacerów, przyjmowania wizyt i w czasie wystąpień publicznych , sprawdzanie personaliów robotników zatrudnionych przy budowie oraz inwigilacja mieszkańców pobliskich miejscowości. Obecnie z ceglanego schronu wzmocnionego żelbetowym stropem pozostała jedynie ściana frontowa z charakterystycznym tarasem. W pustych oczodołach okien widoczne są ślady po zakotwiczonych tu niegdyś stalowych okiennicach pancernych grubości 20 mm.
80 metrów dalej w ruinach kolejnego schronu (nr 3) umieszczona jest tablica pamiątkowa w miejscu gdzie dokonano zamachu na życie Adolfa Hitlera w dniu 20 lipca 1944.
 
3. Barak narad- miejsce dokonania zamachu na A. Hitlera
20 lipca 1992 roku, w 48 rocznicę dokonania w tym miejscu zamachu na życie Hitlera odsłonięta została pamiątkowa tablica upamiętniająca wydarzenia z czasów ostatniej wojny. Autorem tablicy pamiątkowej, przedstawiającej otwartą księgę jest toruńska artystka Ewelina Szczech- Siwicka. Umieszczony na kartach księgi napis w języku polskim i niemieckim brzmi następująco: "W tym miejscu stał barak, w którym 20 lipca 1944 r. Claus Schenk hrabia von Staufenberg dokonał zamachu na Adolfa Hitlera. Zarówno on, jak i wielu innych, którzy stawiali opór dyktaturze hitlerowskiej zapłaciło za to życiem". Na uroczystości odsłonięcia tablicy obecni byli trzej synowie płk Staufenberga: Franz Ludwig, Heimeran i Berthold oraz ambasador RFN w Polsce- dr Franz Bertele.
Naprzeciwko tablicy pamiątkowej znajdują się dwa dobrze zachowane schrony (nr 4 i 5) w których zakwaterowani byli żołnierze RSD oraz funkcjonariusze policji kryminalnej. Oba obiekty oddane zostały do użytku w dniu 20 maja 1942 roku. Obecnie w schronie nr 4 znajduje się makieta plastyczna kwatery.
Przed obiektami nr 4 i 5 szlak turystyczny odchodzi w prawo w kierunku schronu przeciwlotniczego dla gości.
 
  
 
4. Ochrona osobista Hitlera
 
5. Gwardia przyboczna Hitlera
 
6. Schron przeciwlotniczy- dla gości
Jeden z siedmiu ciężkich schronów przeciwlotniczych na terenie kwatery "Wolfschanze", w początkowym okresie czasu miał standardową grubość ścian i stropów 2 metry, co odpowiadało niemieckiej kategorii odporności Bneu. Dopiero latem 1944 roku, po zniszczeniu niemieckich obiektów strategicznych bombami typu "Tomboy" o wadze 5500 kg, rozpoczęto rozbudowywać najważniejsze obiekty potrzebne do funkcjonowania kwatery Hitlera oraz naczelnych sztabów poszczególnych wojsk.

Przed nami widoczna jest ceglana przybudówka, której budowa nigdy nie została zakończona (brak wylanego stropu oraz zamontowania drzwi i okien). Przed wejściem do schronu widoczne są fragmenty skamieniałych worków cementu.

20 marca 1944 roku Hitler wyjechał do swojej rezydencji w Obersalzbergu gdzie przebywał przez kolejne 4 miesiące do 14 lipca. Kiedy powrócił do "Wilczego Szańca" jego schron poddawany był kolejnej rozbudowie, a prace jeszcze trwały, Hitler przeniósł się do schronu dla gości. Aby oddzielić Fűhrera od pracujących w strefie I robotników, dla zwiększenia bezpieczeństwa utworzono strefę specjalną 1a. W strefie specjalnej 1a znalazły się obiekty nr 2, 3, 6. Strefa ta istniała tylko do 1.10.1944 kiedy to Hitler przeniósł się z powrotem do swego schronu (nr 13).
Tuż obok monumentalnego ciężkiego schronu przeciwlotniczego znajdują się ruiny lekkiego schronu- baraku. 
 
8. Szef ochrony osobistej Hitlera- Hans Rattenhuber, poczta
Na terenie kwatery Fűhrera oraz w czasie licznych początkowo wyjazdów Hitlera w pobliże frontu, za bezpieczeństwo dygnitarza odpowiadali pracownicy i żołnierze Służby Bezpieczeństwa Rzeszy (RSD- Reichssiechertheitdienst / odpowiednik Urzędu Ochrony Państwa), którym kierował Brigadefűhrer Rattenhuber. Przy RSD utworzono wydział Policji Kryminalnej, którego szefem mianowano Sturmbannfűhrera P. Högla. Komendanturze RSD podlegał dowódca osobistej ochrony Hitlera, któremu z kolei podlegali adiutanci, służba oraz wszystkie osoby mające styczność z wodzem. W tym samym budynku gdzie zakwaterowani byli oficerowie KRIPO znajdowała się również placówka pocztowa.
Około 70 metrów dalej w lewo znajduje się kolejny schron lekki. 
 
  
 
7. Stenotypiści, stenografowie
Na początku wrzenia 1942 roku, w czasie pobytu w kwaterze "Wehrwolf" na Ukrainie, szef sztabu OKW- gen Alfred Jodl złożył Hitlerowi wniosek o wycofanie 4 dywizji górskiej z terenu Kaukazu, co wywołało tylko jeden z licznych już w tym okresie konfliktów pomiędzy dowództwem Wehrmachtu a Fűhrerem. Reakcją Hitlera było stwierdzenie, że oficerowie sztabowi cierpią na zaniki pamięci a żadne z jego "genialnych" założeń taktycznych nie jest realizowane. 9 wrzenia samolotem z Berlina przybyła grupa 16 stenotypistów i stenografów oraz 6 maszynistek, którzy mieli za zadanie notować każde słowo wypowiedziane w czasie narad wojennych w kwaterze (pod koniec wojny prawie wszystkie zapisy zginęły). Dla potrzeb tej grupy, w październiku 1942 roku na terenie "Wilczego Szańca" oddano do użytku obiekt, który posiadał znacznie rozbudowany system zabezpieczeń w porównaniu z innymi schronami w strefie I. Przed wejściem do schronu wartę pełnili funkcjonariusze RSD, a całość otoczona była dodatkowym parkanem.
Tuż obok schronu- baraku stenotypistów znajduje się podziemny magazyn żywnoci (nr 10) a nieco dalej za nim kolejny ciężki schron przeciwlotniczy przewidziany dla Martina Bormanna.
 
    
 
10. Magazyn żywności
 
11. Schron przeciwlotniczy Martina Bormanna
Martin Bormann uchodził za jednego z najbliższych współpracowników Hitlera i "szarą eminencję" w III Rzeszy. W 1941 roku został szefem partii narodowo- socjalistycznej NSDAP i osobistym sekretarzem wodza. Na terenie Wilczego Szańca zamieszkiwał w oddzielnym ceglanym budynku, w bliskim sąsiedztwie Hitlera. W razie zagrożenia lotniczego schron nr 11 był do pełnej dyspozycji Bormanna i ludzi z jego otoczenia. W styczniu 1945 roku schron Bormanna, podobnie jak pozostałe obiekty w kwaterze został wysadzony w powietrze. Cechą charakteryzującą tę ruinę od pozostałych jest pochylona pod kątem ok. 60 stopni od pionu jedna ze ścian bocznych, a właściwie tzw. "płaszcz" stanowiący warstwę zewnętrzną tego molocha. Wszelkie prawa fizyki przeczą faktowi trzymywania się pod takim kątem względem ziemi tej masy żelbetu, ważącej co najmniej kilkaset ton!, ale fakt jest niezaprzeczalny. Wytłumaczeniem tego zjawiska jest znaczna głębokość fundamentu (większa od wysokości wiszącej ściany) oraz jego szerokość wychodząca poza obrys schronu.
Niemalże obchodząc dookoła ruinę schronu Bormanna, dochodzimy do samego centrum kwatery i schronu Hitlera (nr 13)
 
   
 
12. Bunker obrony przeciwlotniczej
 
13. Schron Hitlera
Schron Hitlera który widzimy przed sobą jest największym obiektem na terenie tej kwatery i powstał w kilku fazach budowy. W początkowym okresie czasu był to schron przeciwlotniczy o grubości ścian i stropów 2 metry z dobudowanym lekkim schronem ze światłem dziennym, w którym znajdowała się sypialnia, jadalnia i gabinet Hitlera. Latem 1944 roku, kiedy bombardowanie kwatery było realne, rozebrano przybudówkę a cały schron obudowano "płaszczem" żelbetowym, tworząc konstrukcję o grubości ścian 7 m i stropu 8 metrów odporną na trafienia prawie wszystkimi bombami i pociskami w tamtym czasie. Albert Speer tak po wojnie opisywał ten schron: "Jeżeli co jak symbol ówczesnych czasów może być wyrażone w formie budowli, to właśnie ów schron: z zewnątrz podobny do staroegipskiego grobowca, był właściwie wielkim klocem betonowym, bez okien, bez bezpośredniego dopływu powietrza, budowlą, której ściany betonowe były wielokrotnie większe od powierzchni użytkowej. W tym grobowcu żył on, pracował i spał". Obok schronu ciężkiego widoczne są po obu stronach żelbetowe przybudówki mieszczące urządzenia techniczne, w tym: stacje pomp i filtrów, agregaty prądotwórcze, rozdzielnie, kotłownie.
W sąsiedztwie schronu Hitlera znajduje się schron RSD z dobudowanymi w 1944 roku stanowiskami przeciwlotniczych karabinów maszynowych oraz basen przeciwpożarowy, jednak właściwy szlak prowadzi dookoła schronu nr 13, gdzie od strony południowej można zobaczyć jego wnętrze, a właściwie wielki lej po wybuchu. Szlak czerwony prowadzi w kierunku południowym, gdzie po ok. 40 metrach napotykamy bryły betonu ze śladami glazury- to ruiny herbaciarni. Tuż obok rozwidlenie szlaku turystycznego! Schron Hitlera mamy za plecami, droga w prawo to żółty szlak powrotny, my kierujemy się w lewo mijając schrony oznaczone numerami: 20- adiutanturę Naczelnego Dowództwa Niemieckich Sił Zbrojnych przy Hitlerze oraz 19- schron szefa Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu (feldmarszałka Wilhelma Keitla). Dochodzimy do kolejnego schronu ciężkiego.
 
    
 
14. Basen przeciwpożarowy
 
16. Schron przeciwlotniczy Göringa
Latem 1944 roku na terenie "Wolfschanze" prowadzono nie tylko prace nad przebudową starych schronów w ciężkie schrony przeciwlotnicze, ale również wybudowano trzy takie obiekty od podstaw. Były to: 16- schron przeciwlotniczy Göringa, 26 schron ogólnego użytku oraz 30- schron Łączności. Nowo powstałe obiekty charakteryzowały się nie tylko potężnymi wymiarami, ale również posiadały na stopie stanowiska bojowe szybkostrzelnych działek przeciwlotniczych, reflektorów oraz ciężkich karabinów maszynowych. Stanowiska karabinów, zwane stanowiskami typu "Tobruk" lub "Ringstand" po raz pierwszy wybudowano na zachodzie, na terenie Wału Atlantyckiego jako wkopane w ziemię stanowiska ckm do ognia okrężnego, później stały się trzonem wielu punktów oporu na wszystkich frontach Europy. Wewnątrz schronu zachował się przelotowy korytarz komunikacyjny oraz odchodząca od niego nisza z zamontowaną w niej drabiną dla obsługi dział, karabinów maszynowych oraz reflektorów przeciwlotniczych.
Tuż obok ciężkiego schronu przeciwlotniczego znajduje się dom marszałka Rzeszy- Hermanna Göringa
 
 
 
15. Dom marszałka Rzeszy- Hermanna Göringa
Budynek wybudowany na planie litery L, przy czym jedno ze skrzydeł budynku obecnie nie istnieje. Hermann Göring, twórca i szef niemieckiego lotnictwa wojennego Luftwaffe w czasie rządów Hitlera posiadał dużą władzę, co pozwalało mu na życie w luksusie i przepychu oraz w bardzo wielkiej ignorancji do otaczającego go świata: nosił mundur niezgodny z przepisami, obwieszał się drogocenną biżuterią itp. Jako Wielki Łowczy Rzeszy już przed wojną często przebywał w lasach wschodniopruskich, gdzie początkowo wybudował dwór myśliwski "Jägerhof" nieopodal miejscowości Rominten w lasach na północ od Gołdapi, a następnie jako pierwszy z hitlerowskich dygnitarzy wojenną kwaterę na skraju Puszczy Piskiej nad jeziorem Jegocinek. Pomimo warunków wojennych budynki zajmowane przez Göringa w Rominten, jak również na terenie kwater wojennych w Szerokim Borze czy w Gierłoży wyróżniały się od pozostałych budowli estetycznym wykończeniem oraz wygodą i przestronnością wnętrz. We wnętrzach widocznej przed nami budowli widoczne są pozostałości tarasu, kominka i drewnianych okładzin ściennych. Göring przebywał w "Wolfschanze" jednak tylko okazjonalnie.
Około 50 metrów dalej, równolegle do torów kolejowych znajdują się dwa kolejne budynki, w pierwszym mieścił się sztab Dowództwa Niemieckich Sił Zbrojnych (OKW) z gen. Jodlem na czele, a w drugim Kasyno nr II.
 
17. Sztab Dowodzenia Sił Zbrojnych (Wehrmachtu), gen. Alfred Jodla
Na terenie kwatery "Wolfschanze" znajdowały się przedstawicielstwa niemalże wszystkich sił zbrojnych, zarówno lądowych jak lotniczych i marynarki wojennej. Zadaniem grupy sztabowców podległych gen Jodlowi było planowanie wszelkich działań militarnych oraz przygotowywanie wstępnych meldunków i sprawozdań dla Hitlera z sytuacji na wszystkich frontach Europy. Budynek sztabu OKW w czasie wysadzenia kwatery został tylko lekko uszkodzony i nadawał się do nowej adaptacji. Przez pewien okres czasu, po oczyszczeniu kwatery z ładunków wybuchowych i min, w budynku tym umieszczono magazyn środków ochrony roślin.
Poruszając się dalej piaskową drogą wzdłuż linii kolejowej (po prawej) mijamy ruiny budynku kierowców oraz zachowany budynek garaży (nr 22) i dochodzimy do parkingu od którego rozpoczęliśmy zwiedzanie.
 
18. Kasyno oficerskie II
19. Feldmarszałek w. Keitel
20. Adiutanci Hitlera
21. Bunkier łączności
22. Garaże
24. Przedstawicielstwo Dowództwa Wojs Lotniczych
25. Przedstawicielstwo Dowództwa Marynarki Wojennej
26. Schron ogólnego użytku
27. Batalion ochrony Huhrera
28. Minister uzbrojenia A. Speer
29. Przedstawicielstwo Ministerstwa Spraw Zagranicznych
 

 

 

Materiały udostępnił
Wojciech Rużewicz - pilot i przewodnik turystyczny po Warmii i Mazurach
telefon: [0*87] 428 76 57, tel. kom. 660 318 339
www: http://www.boyen.prv.pl/

Ogłoszenia w okolicy

Dodaj obiekt turystyczny
Mapa interaktywna więcej Mapa google

2005-2019 EuroMazury.pl - promocja w Polsce i Europie
Korzystanie ze strony oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie, niektóre mogą być już zapisane w przeglądarce. Więcej informacji można znaleźć w polityce prywatności.